ত্ৰিশূলী

(গল্প নহয়, সত্য)

আৰম্ভণিতেই কৈ থ'ব খুজিছোঁ যে উত্তৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় নেপালৰ তিব্বত সীমান্তৱৰ্তী উচ্চ পাৰ্বত্য অঞ্চলসমূহত ২৬ আগষ্ট ২০২৬ তাৰিখ বুধবাৰে সংঘটিত ভয়াবহ হিমবাহ পতন, বৰফ স্খলন আৰু জলপ্ৰলয়ৰ বিষয়ে জানিবলৈ অধিক ব্যগ্ৰ হৈ পৰিছিলোঁ তেতিয়াই, যেতিয়া 'ত্ৰিশূলী' নামটো চৰ্চালৈ অহা বৰকৈ শুনা পাবলৈ ধৰিলোঁ। কিয়নো, ইতিহাসপ্ৰসিদ্ধ এই ত্ৰিশূলীয়ে মোৰ নেপাল ভ্ৰমণ কালত এদিন সহচৰীৰ ভূমিকা লৈছিল। 

এফালে অতীত ৰোমন্থনৰ মধুৰ আনন্দ, আনফালে আকস্মিক ধ্বংসযজ্ঞই মন-মগজুলৈ আনি দিয়া সীমাহীন বিষাদগ্ৰস্ততা আৰু উদ্বিগ্নতা। তাকে কেন্দ্ৰ কৰি আজিৰ এই লেখাটোৰ অৱতাৰণা।

উভতি যাব লাগিব বিগত ২০১১ চনৰ ৫ অক্টোবৰ, বুধবাৰলৈ। টয়টা ইক' গাড়ী এখনেৰে নেপালৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু ব্যস্ততাপূর্ণ পৃথিৱী হাইৱে (NH 17)ৰে অতিক্ৰম কৰিছিলোঁ প্ৰায় ২২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব। বহুতে জানে যে ৰাজপথটো পূবে ৰাজধানী চহৰ কাঠমাণ্ডুৰ পৰা ২৬ কিলোমিটাৰ নিলগৰ বাগমতী প্ৰদেশৰ নৌবিসেত আৰম্ভ হৈছে। তাৰ পৰা আগলৈ গলছী, গজুৰী, মলেখু, কুৰিণ্টাৰ, মুগ্লিন, অবুখৈৰেণী, দুম্ৰে, দমৌলী আদি চুই পশ্চিম দিশত থকা, দেশখনৰ মুখ্য পৰ্যটন নগৰী পোখৰাক সংযোগ কৰিছে। প্ৰায় ১৭৪ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ অকোৱা-পকোৱা বাটটো মধ্য-হিমালয়ৰ ওখ, ওখোৰা-মোখোৰা পাহাৰীয়া ভূভাগ আৰু গভীৰ, সংকীৰ্ণ গিৰিখাতৰ মাজেৰে নিৰ্মিত। ভূমি খহনীয়াৰ বাবে এলেকাসমূহ সততে পৰিচিত। গোৰ্খা ৰাজ্যৰ নৱমজন ৰজা, আধুনিক নেপালৰ জনক পৃথিৱী নাৰায়ণ শাহ (১৭২৩–১৭৭৫)ৰ নাম অনুসৰি পথটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে পৃথিৱী হাইৱে। নেপাল আৰু চীনৰ যৌথ প্ৰচেষ্টাত চীন চৰকাৰৰ আৰ্থিক আৰু কাৰিকৰী সহযোগিতাত ১৯৭৪ চনত নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল।

এই পৃথিৱী হাইৱেৰেই নেপালী চালক কবিৰাজ গিৰিয়ে দক্ষতাৰে গাড়ীখন চলাই আমাক লৈ গৈছিল কাঠমাণ্ডুৰ নাক্সালত থকা হোটেল বৃহস্পতিৰ পৰা পোখৰাৰ লেকচাইড-৬, গৌৰীঘাটত থকা হিম শিখৰ গেষ্ট হাউচ এণ্ড ৰেষ্টুৰেণ্টলৈ। বাটৰ বিবিধ বৰ্ণনাৰ মাজে মাজে তেওঁ শুনাই গৈছিল দেশখনৰ অতীত, বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যতৰ অনেক বতৰা। বাহনৰ গতিৰ সৈতে সংগতি ৰাখি কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ পৰা মুগ্লিনলৈকে দীঘলীয়া পথছোৱাত আমাৰ সোঁহাতে, হাইৱেৰ কাষে কাষে খলকনি তুলি বৈ থাকি ত্ৰিশূলীয়ে একেৰাহে উপহাৰ দি গৈছিল মনোমোহা নৈসৰ্গিক দৃশ্যৰাজি। মন-প্ৰাণ ৰঙাই তোলা আৰণ্যক আৱেদনে পাহৰাই পেলাইছিল ঘৰ-পৰিয়াল, কাম-ধাণ্ডা ইত্যাদি ইত্যাদি।

এমূৰে বাগমতী প্ৰদেশৰ কাঠমাণ্ডু জিলাৰ সদৰ কাঠমাণ্ডু আৰু আন মূৰে গণ্ডকী প্ৰদেশৰ কাষী জিলাৰ সদৰ পোখৰা। নেপালৰ এই দুই সুবিখ্যাত চহৰৰ মধ্যৱৰ্তীপ্ৰায় স্থান হৈছে বাগমতী প্ৰদেশৰ চিতৱন জিলাৰ কুৰিণ্টাৰ (স্থানীয়ভাৱে চেৰেচ)। প্ৰায় ১১২ কিলোমিটাৰ যাত্ৰা কৰাৰ পাছত কুৰিণ্টাৰত ত্ৰিশূলী নদীৰ পাৰতে থকা কেবল-কাৰ বটম ষ্টেচন কমপ্লেক্সত গিৰিৰ গাড়ী থামিল। উদ্দেশ্য, আমাক কেবল-কাৰেৰে নি নেপালৰ অন্যতম প্ৰসিদ্ধ আৰু জনপ্ৰিয়, অতীব ফলপ্ৰসূ আৰু জাগ্ৰত শক্তিপীঠ মনোকামনা মন্দিৰ দৰ্শন কৰোৱা। 

এইখিনিতে উল্লেখ কৰাটো প্ৰাসংগিক হ'ব যে নেপাল ভ্ৰমণলৈ ওলাই ২ অক্টোবৰ তাৰিখে ডিফু ৰেলৱে ষ্টেচনত গুৱাহাটী অভিমুখী ০৫৬৬৮ ডিব্ৰুগড়-কন্যাকুমাৰী এক্সপ্ৰেছত উঠিবলৈ লওঁতে আচম্বিতে মুখামুখি হোৱা Dance India Dance (DID) L'il Masters Season 2 (Zee TV reality show 2012)ৰ 1st runner-up ডিফুৰ ওম ছেত্ৰীৰ মাক মন্দিৰাই মই নেপাল ভ্ৰমিবলৈ ওলোৱা বুলি শুনিয়ে ক্ষণিকৰ সেই মুহূৰ্তটোতে দঢ়াই দঢ়াই এষাৰি বাক্য কৈছিল : "আন য'লৈকে নাযাওক, মনোকামনালৈ আপুনি কিন্তু যাবই যাব দেই দাদা; মিচ নকৰিব"। সিদিনাৰ সেই যাত্ৰাৰম্ভৰ পাছত ৰেল, ৰিক্সা, বিমান, টেক্সি ইত্যাদি সলাই সলাই আহি আহি এয়া এইডোখৰ পাইছোঁহি। তৎমুহূৰ্ততে মন্দিৰালৈ মোৰ মনত পৰিল।

এই সুযোগতে মনোকামনা মন্দিৰৰ বিষয়ে কিছু তথ্য দাঙি ধৰাটো উচিত হ'ব। মন্দিৰটো নেপালৰ গণ্ডকী প্ৰদেশৰ গোৰ্খা জিলাৰ অন্তৰ্গত কাফকালী পাহাৰত অৱস্থিত। ত্ৰিশূলী আৰু মাৰ্ছাংদী নদীৰ সংগমস্থলৰ ঠিক ওপৰত ইয়াৰ অৱস্থান। আনুমানিক ৩৫০ বছৰ পুৰণি এই মন্দিৰত হিন্দুসকলৰ দেৱীমাতা পাৰ্বতী বা দুৰ্গাৰ এক অৱতাৰস্বৰূপা দেৱী ভগৱতী (মনোকামনা দেৱী)ক আৰাধনা কৰা হয়। ভক্তসমস্তৰ বিশ্বাস যে ইয়ালৈ আহি আন্তৰিকতাৰে আৰু ভক্তিভৰা মনেৰে প্ৰাৰ্থনা জনালে দেৱীয়ে সকলো আশা বা কামনা পূৰণ কৰে। বুৰঞ্জী আৰু পৌৰাণিক জনশ্ৰুতি অনুযায়ী গোৰ্খা ৰজা ৰাম শাহৰ ৰাজত্ব কাল (১৬০৬-১৬৩৬)ৰ শেষৰ ফালে মন্দিৰভাগ উদ্ঘাটিত হৈছিল। কিম্বদন্তি অনুসৰি শাহ ৰজাৰ ৰাণীগৰাকী আছিল ঐশ্বৰিক শক্তিসমৃদ্ধ। তেওঁৰ এজন প্ৰধান ভক্ত লাখন থাপাই এই বিষয়ে জানিছিল। ৰজাই সেই ৰহস্য গম পোৱাৰ পাছতে আকস্মিকভাৱে ৰাণীৰ মৃত্যু ঘটে। ৰীতি অনুসৰি মৃতদেহ চিতাত তোলাত সতী হোৱাৰ পূৰ্বতে ৰাণীয়ে লাখন থাপাক কৈ গৈছিল যে তেওঁ পুনৰ উভতি আহিব। কেইমাহমানৰ পাছত এদিন এজন খেতিয়কে পথাৰত হাল বাই থাকোঁতে এটা শিলত আঘাত কৰাত তাৰ পৰা গাখীৰ আৰু তেজ ওলোৱা দেখা পায়। এই কথা গম পাই লাখন থাপাই উক্ত স্থানত তান্ত্ৰিক পূজা-অৰ্চনা আৰম্ভ কৰে। ৰাম শাহৰ শাসন কালতে দেৱী ভগৱতী বা মনোকামনা মন্দিৰৰ মূল মঠটি স্থাপন কৰা হৈছিল। আনহাতে লাখন থাপাৰ বংশধৰসকলেই আজিকোপতিও মন্দিৰৰ মুখ্য পুৰোহিতৰ ভূমিকা লৈ আহিছে।  

পূৰ্বে এই মন্দিৰলৈ যাবলৈ হ'লে কুৰিণ্টাৰৰ পৰা পৰ্বতৰ শীৰ্ষলৈ কেইবা ঘণ্টাও খোজ কাঢ়ি অতিপাত কষ্ট কৰিবলগীয়া হৈছিল। ১৯৯৮ চনত কেবল-কাৰ সেৱা প্ৰৱৰ্তন হয় আৰু তাৰ পাছৰে পৰা যাত্ৰাটো সহজ, সুচল আৰু আৰামদায়ক হৈ পৰে। ৰোমাঞ্চকৰ এই যাত্ৰাপথৰ প্ৰকৃত দৈৰ্ঘ ২,৭৭২ মিটাৰ। তলৰ কুৰিণ্টাৰ ষ্টেচনটো সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ২৫৮ মিটাৰ উচ্চতাত থকাৰ বিপৰীতে ওপৰৰ মনোকামনা ষ্টেচনটো সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১,৩০২ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। কেৱল-কাৰখনে মাত্ৰ ১০ মিনিটমানতে ক্ৰমান্বয়ে উলম্বভাৱে নি যাত্ৰীক ওপৰ পোৱায়। তাৰ পৰা অৱশিষ্ট প্ৰায় ৪০০ মিটাৰ পকী পথ পদব্ৰজে সহজেই গৈ ৫ মিনিটমানতে মন্দিৰ প্ৰাংগণত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। মনোকামনা কেবল-কাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল নেপালৰ প্ৰসিদ্ধ উদ্যোগী তথা চিতৱন কো-ই গ্ৰুপৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সঞ্চালক লক্ষ্মণ বাবু শ্ৰেষ্ঠই। কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠাপন আৰু নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পন্ন কৰিছিল বিশ্বৰ আগশাৰীৰ ৰ'পৱে নিৰ্মাতা অষ্ট্ৰিয়াৰ ওলফাৰ্টৰ প্ৰখ্যাত ডপেলমায়াৰ গ্ৰুপ নামৰ সংস্থাটোৱে।

মনোকামনা দৰ্শন (প্ৰা) লিমিটেডৰ ৰ'পৱে সংযুক্ত কেবেৰে কুৰিণ্টাৰ ষ্টেচনৰ পৰা ওলায়ে কেইবা মিটাৰ ওপৰেদি পাৰ হৈছিলোঁ তলেৰে বৈ থকা ত্ৰিশূলী নৈখন। একে সময়তে বিহংগম দৃষ্টিত চৌপাশে পৰিলক্ষিত হৈছিল সেউজ-আৱেষ্টিত ত্ৰিশূলী উপত্যকাৰ নান্দনিক ৰূপ-বৈভৱ। 

সেইখন দৃষ্টিনন্দন ত্ৰিশূলী (স্থানীয়ভাৱে বা অফিচিয়েলী ভোটেশ্বী বা ভোট কোশী বা ভটে কোশী অৰ্থাৎ তিব্বতৰ পৰা অহা নদী)য়েই ওপৰত অৰ্থাৎ নেপাল-তিব্বত সীমান্তৰ ৭,২৩৪ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত লাংটাং লিৰুং পৰ্বতমালা আৰু লেন্দে খোলা নদীৰ উৎপত্তিস্থলৰ পৰা মহাকালৰ ৰূপ ধৰি নামি আহিছিল আগষ্ট মাহৰ ২৬ তাৰিখে। উচ্চ হিমালয়ৰ পৰা ওলাই অহা খৰস্ৰোতা জলৰাশিৰ আগলি অংশটো ৰসুৱাগঢ়ী ব'ৰ্ডাৰ পইণ্টেৰে নেপালৰ ৰসুৱা জিলাত প্ৰৱেশ কৰি পাছলৈ ত্ৰিশূলী নদীৰ ৰূপ লৈছে। সিদিনা সংঘটিত হোৱা প্ৰলয়ংকৰী কাণ্ডটোত নদীখনে ধ্বংসলীলাৰ মূল বাহক হিচাপে ভূমিকা লৈছিল আৰু সেয়েহে হৈ পৰিছিল লোকচৰ্চাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু।

সংবাদ মাধ্যমৰ জৰিয়তে ইতিমধ্যে আমি আটায়ে অৱগত যে শেহতীয়াকৈ নেপাল-তিব্বত সীমাৰ ওচৰত হিমবাহ ভাগি, বৰফৰ স্তূপ খহি সীমান্তৱৰ্তী ৰসুৱা জিলাৰ ৰসুৱাগঢ়ীত বিধ্বংসী বানপানীৰ সৃষ্টি হৈছিল। নেপাল আৰু তিব্বতক সংযোগ কৰা লেন্দে খোলা, ভোটেশ্বী, ত্ৰিশূলী, বাগমতী নদীৰ জলস্তৰ অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে কেইবা মিটাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছিল। হিমবাহ পতন আৰু বৰফ স্খলনৰ ফলত উদ্ভৱ হোৱা বিশাল আয়তনৰ পানীৰ সৈতে একাকাৰ হৈ পৰা বোকা, মাটি, গেদ-বালি, শিল, কাঠ-বাঁহ, গছ-বনৰ প্ৰচণ্ড সোঁত ত্ৰিশূলী নদীৰ জৰিয়তে তীব্ৰ গতিৰে ধাৱমান হৈছিল নামনি অভিমুখে। পাহাৰীয়া বজাৰ আৰু জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল শিয়াপ্ৰু বেসী, কাঠমাণ্ডু উপত্যকা আৰু ধুনচে, বেত্রাৱতী, ত্ৰিশূলী বজাৰ, ধূংগে বজাৰ আদি ভাবিব নোৱাৰা ধৰণে জলমগ্ন হৈ পৰিছিল। বসতিস্থলবোৰত থকা মুক্তাংগন, বাসগৃহ আৰু পথবিলাকত আচম্বিতে দেখা দিছিল জীৱন-মৰণৰ বিভীষিকাই। এফালৰ পৰা ভাঙি, মহটিয়াই উটুৱাই লৈ গৈছিল গতিপথত পোৱা মানুহ, জীৱ-জন্তু, ঘৰ-বাৰী, যান-বাহন, ৰাস্তা-ঘাট, দলং, প্ৰকল্প, সা-সামগ্ৰী আৰু কত কি!।

ৰসুৱাগঢ়ীৰ পৰা ত্ৰিশূলী বজাৰলৈকে নদীখন অতি সংকীৰ্ণ আৰু অধিক ঢালেৰে বৈ অহাৰ বাবে পানীৰ গতিবেগ আৰু উচ্চতা আছিল অত্যন্ত মাৰাত্মক। আৰম্ভণিৰে পৰাই ঢাহি-মুহি প্ৰচণ্ড ক্ষতি কৰি গৈছিল ভয়ংকৰ জলপ্ৰৱাহে। আনহাতে ত্ৰিশূলী বজাৰৰ নামনি অংশৰ পৰা উপত্যকাটো কিছু বহল হোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত পৰৱৰ্তী ভূখণ্ডত জলৰাশি ক্ৰমাৎ বিয়পি পৰে আৰু গতি ধীৰ হৈ প্ৰভাৱ কমিব ধৰে।

ত্ৰিশূলী বজাৰৰ পাছত গল্পু, ফিছলিং, কুৰিন্টাৰ, মুগলিং, নাৰায়ণঘাট বজাৰ, ভৰতপুৰ হৈ বৈ যোৱা ত্ৰিশূলীৰ সৈতে নেপালৰ ভূখণ্ডৰ ভিতৰতে দেৱঘাটৰ কাষত কেইবাখনো নদী মিলিত হৈছে। সেইখিনিত নৈখনে নাম লৈছে নাৰায়ণী (স্থানীয়ভাৱে কালী গণ্ডকী)। তাৰ পাছত নেপালৰ ত্ৰিবেণী ধাম পাৰ হৈ ভাৰতৰ সীমা পায়। আগলৈ গণ্ডকী বা গণ্ডক নদী নামেৰে নৈখন বিহাৰ সমতলেৰে বৈ গৈ পশ্চিম চাম্পাৰণ জিলাৰ অন্তৰ্গত বাল্মিকী নগৰত প্ৰৱেশ কৰে। বিহাৰ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ প্ৰাকৃতিক সীমা, বাল্মিকী নগৰ বান্ধ, ত্ৰিবেণী বান্ধ, পূব চাম্পাৰণ জিলা, উত্তৰ বিহাৰৰ গোপালগঞ্জ আৰু ছিৱান জিলা, মুজাফ্ফৰপুৰ আৰু বৈশালী জিলাৰ সীমান্ত আদি কৰি কেইবাখনো জিলা আৰু ইতিহাসে গৰকা ঠাই স্পৰ্শ কৰি দক্ষিণ-পূব দিশলৈ প্ৰৱাহিত হয়। বিহাৰৰ ঐতিহাসিক যমজ চহৰ হাজিপুৰ আৰু সোণপুৰ অঞ্চলৰ কাষেৰে নিজৰ গতিপথ সম্পূৰ্ণ কৰি ৰাজধানী চহৰ পাটনাৰ বিপৰীত দিশত জলধাৰাটো গংগাত পোনপটীয়াকৈ বিলীন হৈছে।

সিদিনা কেবল-কাৰত উঠি ত্ৰিশূলী নদীৰ ওপৰেৰে পাহাৰৰ শিখৰলৈ খোপে খোপে বগাই গৈ থকা আৰু মনোকামনা দৰ্শন কৰাৰ পাছত পুনৰায় কেবল-কাৰেৰে খোপে খোপে নামি অহাৰ অভিজ্ঞতা আছিল অভূতপূৰ্ব, অতিশয় ৰোমাঞ্চকৰ, আজীৱন স্মৰণীয় আৰু আনন্দদায়ক। তেতিয়া কিন্তু সামান্যতমো ভবা নাছিলোঁ যে ১৫ বছৰৰ পাছত এদিন সেই নৈখনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰৱেশদ্বাৰটোতেই এনেকুৱা প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ এটাৰ সূত্ৰপাত ঘটিব, যাৰ ফলশ্ৰুতিত নেপালত অকল্পনীয়, অদ্ভুত আৰু অবৰ্ণনীয় প্লাৱন আহিব, জনজীৱনক যি তছনছ কৰি থৈ যাব, সমগ্ৰ পৃথিৱীবাসীকে ভবাই তুলিব।

বছৰবোৰ বাগৰি গ'ল। সময়বোৰ অতীত হ'ল। ত্ৰিশূলীৰ বুকুৱেদিও তিব্বতৰ পৰা বংগোপসাগৰ পৰ্যন্ত অনেক বৰফ পানী হৈ বৈ গ'ল। অৱশেষত ২৬ আগষ্ট ২০২৬ত যিটো পৰিঘটনা ঘটিল, প্ৰকৃতিয়ে যি ৰুষ্ট ৰূপ প্ৰদৰ্শন বা ধাৰণ কৰিলে, জান-মালৰ যি বিস্তৰ হানি-বিঘিনি হ'ল, মানৱ সভ্যতাৰ বাবে সেয়া সঁচাকৈয়ে দুৰ্ভাগ্যজনক, সঁচাকৈয়ে মৰ্মস্পৰ্শী আৰু অনাগত দিনলৈ মানুহৰ চিন্তাক দোদুল্যমান কৰি ৰখা বিষয় হৈ ৰ'ব।