'ঠিকনা তোমাৰে ৰাখিছোঁ মই ভিতৰত'

(গল্প নহয়, সত্য)

১৯৯২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুক্তি পোৱা শ্ৰব্য এলবাম ‘অনামিকা’ৰে অসমীয়া আধুনিক সংগীতৰ জগতখনত পেছাদাৰী ৰূপত আত্মপ্ৰকাশ কৰি এক নতুন, বৰ্ণিল, কালজয়ী সাংগীতিক যাত্ৰাৰ উপৰি ইতিহাসৰ সূচনা কৰিছিল তেওঁ। বিশেষ পাৰদৰ্শী উদ্ভাৱনী ক্ষমতাৰে সৃষ্টি কৰা ব্যতিক্ৰমী সুৰ, নিজস্ব গায়নশৈলী, সন্তুলিত সংগীত সংযোজনাৰে নিৰ্মিত আৰু পৰিৱেশিত সেই মায়াবী ৰোমাণ্টিক গীতকেইটা শুনি সাংবাদিক বিদ্যুৎ কুমাৰ ভূঞাই তেতিয়া প্ৰথমবাৰৰ বাবে সংবাদ মাধ্যমত প্ৰয়োগ কৰিছিল 'Heartthrob' অভিধাটো। যুৱ প্ৰজন্মৰ মাজত লাভ কৰা অভূতপূৰ্ব জনপ্ৰিয়তাৰ লগতে সাধাৰণ শ্ৰোতা-ৰাইজ তথা অনুৰাগীসকলে ভাল পাই স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে এই বিশেষণটোৰে অভিহিত কৰিবলৈ লয় অনুভৱী যুৱ-গায়কজনক। সংবাদ মাধ্যম আৰু জনমানসত শব্দটো ক্ৰমান্বয়ে তেওঁৰ সুকীয়া, অপ্ৰতিদ্বন্দ্বী পৰিচয়টোৰ সমাৰ্থক হৈ পৰে।

'অনামিকা' কেছেটটো কেৱল কেইটামান গীতৰ সংকলন নাছিল। ই আছিল অসমীয়া আধুনিক সংগীত ক্ষেত্ৰলৈ জুবিন গাৰ্গ নামৰ প্ৰতিভাশালী আৰু শক্তিশালী শিল্পীজনৰ এক ঐতিহাসিক আৰু চিৰসেউজ উপহাৰ, যিয়ে অসমত চলি থকা সংগীতৰ ধাৰাটোকে সলাই পেলাইছিল আৰু অসমীয়া গীতৰ প্ৰতি মানুহৰ হেৰাব ধৰা আকৰ্ষণ ঘূৰাই আনিছিল। 'অনামিকা'ৰ অভূতপূৰ্ব সফলতাই দ্ৰুতগতিত আগ বঢ়াই নিছিল তেওঁক। পৰৱৰ্তী বছৰবোৰত আধুনিক, শাস্ত্ৰীয়, থলুৱা লোক-সংগীত, পশ্চিমীয়া পপ্‌, ৰক্‌, জজ্‌ আদিৰ অপূৰ্ব সংমিশ্ৰণ ঘটাই 'সপোনৰ সুৰ', ঋতু', 'জোনাকী মন', 'মায়া', 'আশা', 'উজান পিৰীতি' (বিহুগীত) এলবাম উলিয়াই সংগীত জগতক অতিকৈ সমৃদ্ধ আৰু শ্ৰোতা-দৰ্শকক প্ৰতি মুহূৰ্ততে মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰি ৰখাৰ সমানে সমানে একক, অনন্য আৰু স্বাভিমানী ৰূপত নিজৰ ভেটিটো সুদৃঢ় আৰু সুউচ্চ কৰিবলৈ সমৰ্থ হৈছিল। নব্বৈৰ দশকৰ এই তথ্যসমূহ আজিৰ তাৰিখত নিশ্চয়কৈ কাৰোৱেই অবিদিত হৈ ৰোৱা নাই।

প্ৰসংগ সলাই এতিয়া অলপমান অভিজ্ঞতাৰ জেৰ টানো। ১৯৯৫ চনৰ জুন মাহ। মই তেতিয়া নুমলীগড় ৰিফাইনেৰী প্ৰকল্পত কৰ্মৰত। ৩৯ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ চুই থকা লেটেকুজান চাহ বাগিচাৰ কাষৰীয়া বৃহৎ অঞ্চলক সামৰি হাবি-জংঘল চিকুণাই ৰখা বিশাল সমতল ক্ষেত্ৰখন তেতিয়া সম্পূৰ্ণৰূপে উকা। বৰষুণ দিলেই আলতীয়া মাটিৰ বোকা। তেনে সন্ধিক্ষণতে, ১৯৮৫ চনৰ অসম চুক্তিৰ চৰ্তসাপেক্ষে ৰাজ্যখনে লাভ কৰা তেল শোধনাগাৰটি গঢ়ি তোলাৰ উদ্দেশ্যে বাহৰ পতা প্ৰথমচাম মানুহৰ মাজৰে ময়ো আছিলোঁ এজন। পৰিচয় : Site Engineer, BEAMBS। কাম : Delayed Coker Unit, চমুকৈ DCU নিৰ্মাণ।

(DCU হৈছে পেট্ৰ'লিয়াম শোধনাগাৰৰ এটা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ Processing Unit। খাৰুৱা তেল শোধন কৰাৰ পাছত যিবিলাক অতি গধুৰ অৱশিষ্ট ৰৈ যায়, সেইবোৰক উচ্চ তাপমাত্ৰাত Thermal Cracking কৰাৰ বাবে এই Unitটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।)

কোম্পানীটোৰ মেনেজাৰ মিহিৰ বিশ্বাস, প্ৰজেক্ট মেনেজাৰ শেখৰ চক্ৰৱৰ্তী, চাইট ইঞ্জিনিয়াৰ ক্ৰমে শিশিৰ ভঁৰালী, পাৰ্থপ্ৰদীপ বৰা আৰু কমল শৰ্মা; ইলেকট্ৰিচিয়ান কিশোৰ (পোৱালি) শৰ্মা, টেকনিচিয়ান অমিত সেন, চুপাৰভাইজাৰ ক্ৰমে সুভাষ মণ্ডল আৰু ফটিক টীকাদাৰ, ৰান্ধনি অকণ গগৈ আদিৰে গঠিত আমাৰ কৰ্মী-বাহিনীটো। ৰিফাইনেৰীৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা আগলৈ দেৱালৰ সিপাৰে বিষ্ণুপুৰত ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ নাতিদূৰত আমাৰ কেম্প। খেৰী চাল, বাঁহৰ খুঁটা আৰু বেৰ, পকী মজিয়াৰ বেৰেক এটাত আমি আটাইমখা থাকোঁ। আনহাতে চাইট ইঞ্জিনিয়াৰ ৰূপাঞ্জলি গগৈ গোলাঘাটৰ বেঙেনাখোৱাৰ পৰা আৰু চকীদাৰ ফণীধৰ উপাধ্যায় ওচৰৰে ৰেংবেং গাঁৱৰ নিজা ঘৰৰ পৰা আহে। ৰিফাইনেৰী এলেকাৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট স্থানত আমাৰ চাইট অফিছ।

আনফালে কেম্পৰ পৰা ১ কিলোমিটাৰমান আগলৈ তেল গৰম। বিয়লি তাতে বজাৰ এখন বহে। তাৰ পৰা সামান্য আগত বিদেশী বিতাড়ন আন্দোলনৰ সময়ৰ সপ্ত ছহিদৰ সমাধিথলী, পংকা গ্ৰাণ্ট। আৰু আগুৱাই গ'লে লৱণঘাট, কালিয়নী নৈ, নুমলীগড় ৰিফাইনেৰী টাউনশ্বিপ।

এতিয়া আহোঁ আচল কথালৈ। তাৰিখটো আছিল ১৬ জুলাই ১৯৯৫, দেওবাৰ। সন্ধিয়াৰ আগে আগে মেছৰ বজাৰ-সমাৰ কৰি, আকাশী হোটেলত চাহ-তাহ খাই, খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি লগে-ভাগে কেম্পলৈ ঘূৰি আহি আছোঁ। বিষ্ণুপুৰত হাইৱেৰ পৰা সোঁফালে, অকণমান ভিতৰলৈ, চকামকাকৈ দৃষ্টিগোচৰ হ'ল নাতিবৃহৎ পেণ্ডেল এটা। লগে লগেই কৌতূহল আৰম্ভ হৈ গ'ল মন-মগজুত। আক-তাক সোধা-পোছা কৰি গম পালোঁ যে তাত সাংস্কৃতিক সন্ধিয়া পাতিছে। নাচ-গান হ'ব আজি।

ৰাতি ভাত-পানী খাই উঠি ভঁৰালী, বৰা, 'পোৱালি' শৰ্মাহঁত বিপুল উৎসাহ-উদ্দীপনাৰে ৰাওনা হ'ল ফাংচন চাবলৈ। মই নগ'লোঁ। পিছদিনাখন কৰিবলগীয়া কামবিলাক চিজিল কৰি শুই থাকিলোঁ নিজৰ কোঠাত। 

কেই বাজিছিল নাজানো। বতাহত ভাহি অহা গানৰ আৱাজত হঠাতে মোৰ টোপনি ভাগি গ'ল। বুজাত অসুবিধা নহ'ল যে শব্দটো পেণ্ডেলৰ পৰাই আহিছে। মন দি শুনাত লাগিলোঁ। চিনিও পালোঁ মাতটো। এটা এটাকৈ গাই গৈছে 'অনামিকা', 'মনৰ নিজানত', 'প্ৰীতিৰ সুবাসে', গানে কি আনে', 'হিয়া দহে' আদি। কি সুৰীয়া কণ্ঠ! কি শ্ৰুতিমধুৰ সংগীত! লেপেটা কাঢ়ি বিছনাখনতে বহি ল'লোঁ। গাই আছে 'মায়া মাথো মায়া', 'জোনাকে কাণে কাণে', 'দূৰে দূৰে',  'উন্মনা মনে মাথো'। এইবাৰ আৰামকৈ বাগৰি ল'লোঁ মই। শুনা পাই আছোঁ 'মৌচুমী', 'দূৰণি দূৰণি', 'তুমি জোনাকী সুবাস', 'আশা', 'অভিমানী মন' ইত্যাদি। এনেকৈ শুনি থাকোঁতেই কোন টলকতনো টোপনিয়ে হেঁচা মাৰি ধৰিলে ক'ব নোৱাৰোঁ।

ৰাতিপুৱা। 'পোৱালি' শৰ্মাকেই মুখৰ আগত প্ৰথমে পালোঁ। সুধিলোঁ : কেনে লাগিল কালি? ক'লে : Zubeen Garg Nite আছিল কালি। ফালি দিলে।

সেয়াই আছিল 'নৱ-প্ৰজন্মৰ হৃদস্পন্দন' জুবিন গাৰ্গ, যাক ইমান ওচৰত পায়ো চোৱাগৈ নহ'ল। শুনি থাকিলোঁ বিছনাৰ পৰাই। তাৰ পাছৰে পৰা 'জনতাৰ প্ৰাণৰ শিল্পী'জনৰ যাদুকৰী কণ্ঠই উপহাৰ দিয়া গীতসমূহ শুনিয়েই আছোঁ, শুনিয়েই আছোঁ, শুনিয়েই আছোঁ। শুনি থাকিবই লাগিব।

পুচ্ছাংশ :

প্ৰাপ্ত তথ্য অনুসৰি নিজৰ ৩৩ বছৰীয়া সংগীত জীৱনত জুবিন গাৰ্গে ৪০টাৰো অধিক ভিন্ন ভাষা আৰু উপভাষাত ৪০,০০০ৰো অধিক গান গাইছে, একেটা বছৰতে ৮০০ৰো অধিক গান ৰেকৰ্ডিং কৰিছে, এটা নিশাতে ৩৬টা পৰ্যন্ত গান ৰেকৰ্ডিং কৰিছে। 

ধৰা হওক, ৪০,০০০টা গান। এতিয়া প্ৰশ্নটো হ'ল : এটা গান শুনিবলৈ যদি ৫ মিনিট সময় লাগে বুলি ধৰোঁ তেনেহ'লে দিন-ৰাতি একাকাৰ কৰি কোনো ধৰণৰ বিৰতি নোলোৱাকৈ একেৰাহে গোটেইখিনি গান শুনিবলৈ কেইদিন লাগিব?

অৰুণাচল পৰিক্ৰমা : ভাল লগা কথা

(আজি 'বিশ্ব পৰ্যটন দিৱস' আৰু 'বিশ্ব নদী দিৱস' উপলক্ষে)

"Every time we travel, for whatever reason, we are part of a global movement." -Taleb Rifai, the former Secretary-General of the United Nations World Tourism Organization (UNWTO).

১৪-২০ নৱেম্বৰ, ১৯৯১

Adventurist মানুহবোৰ এসময়ত বেছিকৈ গৈছিল টাৱাঙলৈ। সকলোৰে মুখত কেৱল এটাই শব্দ : টাৱাং টাৱাং টাৱাং। ওলালোঁগৈ ময়ো তেনে সময়তে, সেই snow-capped shangrila। ৫জনীয়া আমাৰ ভ্ৰমণকাৰী ছাত্ৰ-দলটোৰ আন সদস্যকেইজন আছিল NERISTৰ সহপাঠী ক্ৰমে সমুদ্ৰগুপ্ত ডেকা, অপূৰ্ব বিকাশ মিলি, উৎপল মজুমদাৰ, আৰু মানস চক্ৰৱৰ্তী। APSTSৰ ইটানগৰ-ব'মডিলা বাছত পুৱাতে নিৰ্‌জুলিত উঠি বান্দৰদেৱা চে'ক গে'টেৰে অৰুণাচল এৰি অসমৰ মাজেৰে গৈ ভালুকপুং গে'টেৰে পুনৰ অৰুণাচলত সোমাই টিপি, ৰূপা, ব'মডিলা। ব'মডিলাত তেজপুৰৰ পৰা অহা নৈশ বাছত (নৈশ বাছত!) বহি ডিৰাং, চেলা পাছ, য়শৱন্তগড়, টাৱাং। তেনেই ঠেক, অতিমাত্ৰা সৰ্পিল আৰু সাংঘাতিক deadly আছিল ৰাস্তাবোৰ, কেঁকুৰিবোৰ। বহল, সুচল আৰু সহজ হ'ল এতিয়া। সুৰংগপথো মুকলি হৈ গ'ল। দূৰত্ব হ্ৰাস পোৱাৰ লগে লগে প্ৰতিকূলতা আৰু প্ৰত্যাহ্বানো আগতকৈ কমি আহিল। হোটেল-হোমষ্টে' available হৈ গ'ল। সেই সময়ত একোৱেই নাছিল। মুহূৰ্তে মুহূৰ্তে আছিল কেৱল বিপদৰ শংকা, শিহৰণ আৰু অনিশ্চয়তা। ঠাণ্ডাৰ কথা নক'লোঁৱেইবা।

৪ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১২

'৯১ৰ পাছত বহু বছৰ বাগৰি গ'ল। ইটানগৰ, গংগা লে'ক, নাহৰলগুন, নিৰ্‌জুলি, দুইমুখ, য়াজালি, ৰঙানদী-ডিক্ৰঙৰ বোৱঁতী ধাৰ এৰি আহিলোঁ। অৰুণাচলে পিছে এৰা দিয়া নাছিল। ৰিঙিয়ায়ে আছিল নৈ-পৰ্বত, মাটি-মানুহে; বিশেষকৈ অৰুণাচলৰ কুমাৰী প্ৰকৃতিয়ে, দুৰ্গমতা আৰু বিশাল-বিস্তীৰ্ণ সেউজীয়াবোৰে। তেনে আহ্বানৰ সঁহাৰি স্বৰূপেই দীৰ্ঘ বিৰতিৰ অন্তত পুনৰবাৰ প্ৰৱেশ ঘটিল প্ৰিয় পৰ্যটন ক্ষেত্ৰখনত। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধখ্যাত লিডু ৰ'ড অৰ্থাৎ ষ্টিলৱেল ৰ'ডেৰে Scooty ride কৰি জয়ৰামপুৰ চে'ক গে'টেৰে অৰুণাচলত সোমাই মহাসমৰৰ সৈতে জড়িত ঐতিহাসিক সমাধিস্থল Jairampur War Cemetery চালোঁগৈ। সংগী আছিল মুস্তাফা আহমেদ।

২০-২২ জানুৱাৰী, ২০১৩ 

আহিল এক সোণালী সুযোগ। নামপঙত Pangsu Pass Winter Festival (PPWF) 2013। ইতিহাসপ্ৰসিদ্ধ ষ্টিলৱেল পথেৰে গৈ জয়ৰামপুৰ চে'ক গে'টেৰে অৰুণাচলত প্ৰৱেশ কৰি পালোঁগৈ মানমাও, নামপং। তাৰ পৰা আগলৈ, নংকি বস্তিত টাংচা লোকৰ চাংঘৰত থকা-খোৱা। পাংচু পাচেৰে পদব্ৰজে ভাৰতৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি ৰ'লোঁগৈ দ্বিতীয় মহাযুদ্ধৰ বহুতো ঐতিহাসিক কাহিনী, ৰহস্যময় ঘটনা আৰু জনশ্ৰুতি বিজড়িত, Indian Bermuda Triangle নামে অভিহিত, ম্যানমাৰৰ Lake of No Return (স্থানীয় ভাষাত Naung Yang Lake)ৰ পাৰত। অভিযাত্ৰী দলটোত সংগী আছিল সঞ্জু বৰা, ডক্টৰ ৰাজু গগৈ আৰু পংকজ দাস। আনটো দলত আছিল অৰুণ টেৰণ, অনিল সূত্ৰধৰ, হাৰ্বাৰ্ট ক্ৰ', ছিং ক্ৰ' আৰু হৰ ছিং বে'।

১১-১৭ এপ্ৰিল, ২০১৫

অৰুণোদয়ৰ বাট বিচাৰি এইবাৰ ওলালোঁ উত্তৰ-পূবৰ অন্তিম পূবলৈ। ডিৰাক চে'ক গে'টেৰে অৰুণাচলত ভৰি দি নামচাই, চৌখাম, ৱাক্ৰ', পৰশুৰাম কুণ্ড, ৱাই জংছন, হাৱা কেম্প, চালাংগাম, খুপা, হায়ুলিয়াং, ৱালং, ডং (ভাৰতৰ ভিতৰত সূৰ্যৰ পোহৰ প্ৰথমে পৰা ঠাই), কিবিথু, কাহো। সীমান্তৰ পৰা চীন চাই আহিলোঁ। ওভতনি যাত্ৰাত হাৱাই, তেজু, ৰ'য়িং, মায়'ডিয়া, শান্তিপুৰ গে'ট। এটা দীঘলীয়া পৰিক্ৰমা। লগত গৈছিল অৰুণ টেৰণ, অনিল সূত্ৰধৰ আৰু সঞ্জু বৰা।

১০ মে', ২০১৫

ৰুকচিন গে'টত নিশা কটাই পিছদিনাখন পাচিঘাট পালোঁ। আৰু আগ বাঢ়ি ৰাণাঘাটত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰধান উপনৈ চিয়াঙৰ ৰূপ চালোঁ। সহযাত্ৰী আছিল অৰুণ টেৰণ, অনিল সূত্ৰধৰ আৰু হৰ ছিং বে'।

৩১ অক্টোবৰ - ৭ নৱেম্বৰ, ২০১৫ 

সোণালী নৈ সোৱণশিৰিৰ পাৰে পাৰে তাকচিঙলৈ ট্ৰেকিং-কেম্পিঙৰ সুযোগ এটা আহিল। নাহৰলগুন, পতিন, জিৰো, ডাপ'ৰিজো, তালিহা, দয়ম, চিয়ুম, নাচ্চো, লিমেকিং। আৰু আগুৱাই কেতেনালাত তাগিন লোকৰ চাঙত থাকিলোঁ। গেলেন চিনিয়াক, তামা শ্বুং শ্বুং পাৰ হৈ য়াং পৰ্যন্ত পদযাত্ৰা কৰিলোঁ আৰু সোৱণশিৰিৰ আগলিভাগ দৰ্শন কৰিলোঁ। তাকচিঙলৈ বাট নাই। অসমাপ্ত এই যাত্ৰাটোত লগৰীয়াসকল আছিল অৰূপ কলিতা, প্ৰদীপ কুমাৰ সিং, অমৰ ইংহি, জয়ন্ত শৰ্মা, ৰাজীৱ ভট্টাচাৰ্য, দীপক কুমাৰ দাস, মৃণাল শৰ্মা, বৰুণ শ্বেওকান্দ আৰু দেৱিন্দৰ শৰ্মা।

২৬ নৱেম্বৰ - ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৬ অনুসন্ধিৎসু পৰ্যটনপ্ৰেমীৰ মুখত পৰৱৰ্তী সময়ত শুনা পোৱা গ'ল মেচুকা মেচুকা মেচুকা (আচলতে মেন্‌চুখা : ঔষধীয় পানীৰ নিজৰা)। লিকাবালি চে'ক গে'টেৰে সোমাই বাছাৰ, আল', মেচুকা। আগতে বাট-পথ নাছিল। ডালাই লামাক স্বাগতম জনোৱাৰ উদ্দেশ্যে পথ নিৰ্মাণ কৰাৰ ফলস্বৰূপে ২০০৩ চনৰ পৰাহে মেচুকাৰ সৈতে যোগাযোগ স্থাপন হৈছিল। তাৰ আগলৈকে এইখন আছিল Forbidden Valley. এতিয়া Heaven on Earth, Magic Menchukha, আৰু কত কি উপনাম, কত কি বিশেষণ ! কোৱা হয় : Heaven is myth, Menchukha is real. কোনোবাই এনেদৰেও কয় : Honestly, I have seen very few places in my life that is more beautiful than Menchukha. ময়ো দেখিলোঁগৈ মেন্‌চুখাৰ বিপুল ৰূপ-বৈভৱ। য়াৰ্‌লুং, last border post পৰ্যন্ত গ'লোঁ। তাৰ আগলৈ ৰাস্তা নাই। আছে no man's land। ওভতনিত আল', পাচিঘাট, ৰুকচিন গে'ট। এই বৰ্ণিল ট্ৰেকিং-কেম্পিং-এডভেঞ্চাৰৰ সহযাত্ৰীবৃন্দ আছিল অৰূপ কলিতা, প্ৰদীপ কুমাৰ সিং, জয়ন্ত শৰ্মা, ৰাজীৱ ভট্টাচাৰ্য, দীপক কুমাৰ দাস আৰু শিৱ সিং কাটাউচ।

২৮ মে', ২০১৭

শান্তিপুৰ চে'ক গে'টেৰে ৰ'য়িং। দলত আছিল নাজমা বেগম, শ্বাহনাজ চুলতানা, ছাজিদ আলম, মাইছা আৰু ফাৰহান। সেইটো যাত্ৰাতে আগদিনা পত্নী নাজমাৰ সৈতে খোজ কাঢ়ি পাৰ হৈছিলোঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ লোহিত নদীৰ ওপৰত ২৬ মে' তাৰিখে মুকলি কৰা, অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশক সংযুক্ত কৰা, ভাৰতৰ আটাইতকৈ দীঘল নদী দলং ডক্টৰ ভূপেন হাজৰিকা সেতু অৰ্থাৎ ধলা-শদিয়া দলং (দৈৰ্ঘ্য : ৯.১৫ কিলোমিটাৰ)।

২৬ ডিচেম্বৰ ২০১৮

লিকাবালি চে'ক গে'টেৰে মালিনী থান। সংগী আছিল নাজমা বেগম, অমিলতা টায়ে, অমৰ মিলি আৰু সম্ৰাট। সেইটো যাত্ৰাতে পত্নী নাজমাৰ সৈতে খোজ কাঢ়ি পাৰ হৈছিলোঁ বগীবিল আৰু কাৰেং চাপৰিৰ মাজত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ওপৰত ২৫ ডিচেম্বৰ তাৰিখে অৰ্থাৎ আগদিনাখন মুকলি কৰা ৪.৯৪ কিল’মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বগীবিল দলংখন।

৩১ জানুৱাৰী - ৪ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০২০ 

পদে পদে অনিশ্চয়তাৰে ভৰা solo adventure trip আছিল এইটো। শান্তিপুৰ চেক্‌ গে'ট, ৰ'য়িং, মায়'ডিয়া, হুনলি, আনিনি। আৰু আগুৱাই ওলালোঁগৈ আশ্বিছ' (ডেম্‌বিউন, লাষ্ট প'ষ্ট), যিফালেৰে ড্ৰি অৰ্থাৎ ডিবাং নদীৰ আগলিভাগ ভাৰতভূমিত প্ৰৱেশ কৰিছে।  সৰগীয় মাতৃ Nanyi Inyitayaৰ আশীৰ্বাদ বিচাৰি গৈ ইদু মিচিমি লোকৰ ঘৰত থাকিলোঁ। ৰে'হ ফেষ্টিভেলৰ মঞ্চত অৰুণাচলৰ মুখ্য মন্ত্ৰীজনে ভাষণত কোৱা শুনিলোঁ : "টাৱাং + মেচুকা = আনিনি। An upcoming offbeat destination." তেতিয়ালৈকে ৰাস্তা আছিল অত্যন্ত বিপদসংকুল। পথ নিৰ্মাণ হৈ উঠাৰ পাছত নকৈ জনপ্ৰিয়তা লভি বহুতৰে favourite tourist hotspot হৈ পৰিছে আনিনি। মানুহৰ সোঁত আজিৰ তাৰিখত সেইফালে বৈছে। (পাছত পোৱা এটা খবৰৰ মতে : Anini in Dibang Valley district has been awarded this year’s prestigious gold award for the ‘Best offbeat mountain destination’ during the acclaimed Outlook Traveller Awards-2024 ceremony.)

১৩ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০২৩

এটা Circular road trip. নাম দিলোঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ পৰিক্ৰমা। শান্তিপুৰ চে'ক গে'টেৰে সোমাই ৰ'য়িং, বমজিৰ, ডাম্বুক, মেব', ৰাণাঘাট, পাচিঘাট, ৰুকচিন গে'ট। একেটা যাত্ৰাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল তিনিখন উপনদী ক্ৰমে লোহিত, ডিবাং, চিয়াং আৰু মূল নদ ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হোৱাৰ সুযোগ পালোঁ। ৫৪০ কিলোমিটাৰজোৰা এই যাত্ৰাটোত সংগ দিছিল নাচিম আহমেদে। যাত্ৰাকালত অকলে খোজ কাঢ়ি পাৰ হৈছিলোঁ (১) ট্ৰেন্স-অৰুণাচল হাইৱেৰ বমজিৰ আৰু মালে সংযোগী ডিবাং নদীৰ দলং (দৈৰ্ঘ্য : ৬.২০ কিলোমিটাৰ) আৰু (২) ৰাণাঘাটত থকা চিয়াং নদীৰ দলং (দৈৰ্ঘ্য : ৭৬৩.৫০ মিটাৰ)। লক্ষ্যপথৰ অন্য দুখন ক্ৰমে লোহিত (ডক্টৰ ভূপেন হাজৰিকা সেতু অৰ্থাৎ ধলা-শদিয়া দলং) আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ (বগীবিল দলং) ইয়াৰ আগতেই পাৰ হৈছিলোঁ।

১০-১৫ নৱেম্বৰ, ২০২৪

ৰুকচিন চে'ক গে'টেৰে প্ৰৱেশ কৰি পাচিঘাট, জেংগিং, ইংকিয়ং, টুটিং। এটা Designated tourist circuit। ইংকিয়ঙৰ পৰা আগলৈ চিয়াঙৰ পাৰে পাৰে ৰাস্তাৰ শোক লগা দুৰৱস্থা। টুটিঙত আশ্ৰয় ল'লোঁ আদি লোকৰ ঘৰত। তাৰ পৰা আগুৱাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰধান উপনৈ চিয়াঙৰ আগলিভাগ নিজ চকুৰে চোৱাৰ মানসেৰে পালোঁগৈ গেলিং। বিপদসংকুল এই Road tripত ভ্ৰমণ-সংগী আছিল অৰূপ কলিতা। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ Tourist information brochure বা bookletবোৰত আজিও উপেক্ষিত বা নগণ্যভাৱে উল্লিখিত যদিও পথ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হৈ উঠিলে অনাগত দিনত Adventurist মানুহবোৰৰ favourite destination বা অৰুণাচলৰ tourist hotspot হৈ পৰিব টুটিং।

১৭-১৯ জানুৱাৰী, ২০২৫

Eagle Nest Bird Festival। একেলগে দুঠাইত। কামেংবাৰী আৰু থুংৰে ভিলেজত। Bugun Liocichla নামৰ চৰাইবিধক মুখ্য আকৰ্ষণ হিচাপে লৈ ৰূপায়ণ কৰিব লগা বিভিন্ন কাৰ্যসূচীৰ লগতে চতুৰ্দশ ডালাই লামা Kenzamaniৰে তিব্বতৰ পৰা ভাৰতলৈ নামি আহোঁতে চাক্কুৰ পৰা ওক্‌টুম ভিলেজলৈকে যিছোৱা অৰণ্যপথ অনুসৰণ কৰিছিল সেই Jungle trailটো officially মুকলি কৰা হ'ব। এটা বিৰল সুযোগ আহিল। সংগী বিচাৰিলোঁ। কোনো নোলাল। অকলেই গ'লোঁগৈ। কামেংবাৰী-দৈমৰা ফুটহিলছ, খলা কেম্প, খেলং, বম্‌পু কেম্প, চাক্কু, গ্ৰিডিং, থুংৰে। ঘূৰি আহোঁতে ৰূপা, চেৰগাঁও, কালাকটাং, বলেম' চে'ক গে'ট। Dalai Lama Heritage Trailৰ প্ৰথমটো ট্ৰেকাৰ দলৰ এজন হোৱাৰ সৌভাগ্য হ'ল, জীৱনৰ বাবে স্মৰণীয় এটা ট্ৰেকিং অভিজ্ঞতা লভিলোঁ।

Sir David Attenboroughৰ দীঘলীয়া বাক্য এটাৰে 'ভাল লগা কথা'খিনি সামৰিছোঁ : "People must feel that the natural world is important and valuable and beautiful and wonderful and an amazement and a pleasure.”

আমাৰ ঐতিহ্য, আমাৰ স্বাভিমান

জনা হোৱাৰ দিন ধৰি এই কথাটোক লৈ গৌৰৱ অনুভৱ কৰি আহিছিলোঁ যে মোৰ (প্ৰয়াত) পিতৃ শিৱসাগৰীয়া আছিল।

ঐতিহ্যবিধৌত শিৱসাগৰ জিলা। ইমান বেছি বুৰঞ্জীয়ে পৰশা ভূখণ্ড অসম ৰাজ্যত আৰুনো ক'ত? তাকে লৈ মনে-প্ৰাণে অনৱৰতে উদ্দেলিত হৈ থাকে স্বাভিমান, তাৰোপৰি আনন্দ।

সেইখন শিৱসাগৰ জিলাৰে এছোৱা (সোণাৰি মহকুমা) অন্য অংশৰ  সৈতে লগ লগাই ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্টত গঠন কৰা হ'ল নতুন জিলা, 'চৰাইদেউ'। ফলস্বৰূপে সলনি হৈ গ'ল 'শিপা'ৰ ঠিকনা। সোমাই পৰিল চৰাইদেউ জিলাৰ পৰিসীমাৰ ভিতৰত। সি যি কি নহওক, এতিয়া অৱশ্যে আগতকৈ দুগুণেহে স্বাভিমানী, লগতে আনন্দিত হোৱাৰ সুযোগ হাতলৈ আহিল। কেনেকৈ? 

পিতৃগৃহৰ পৰা মাত্ৰ ৯ কিলোমিটাৰ নিলগতে অৱস্থিত সুবিখ্যাত 'চুকাফা মৈদাম ক্ষেত্ৰ'। নাগালেণ্ড সীমান্তৱৰ্তী, আহোম ৰাজ-পৰিয়াল আৰু উচ্চপদস্থ ৰাজ-বিষয়াবৰ্গৰ এই সমাধিস্থলেই সৌ-সিদিনা (২৬ জুলাই, ২০২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ তাৰিখে) ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা, চমুকৈ UNESCOৰ দ্বাৰা World Heritage Site অৰ্থাৎ 'বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ'ৰ মান্যতা লাভ কৰি পৃথিৱীৰ মানচিত্ৰত অন্যতম বিশিষ্ট লেণ্ডমাৰ্ক হিচাপে পৰিচিতি আৰু সংৰক্ষণযোগ্যতা অৰ্জন কৰিলে। টিলা-মৈদাম গোটৰ লগতে ইয়াৰ আশে-পাশে থকা শৱ ধোৱা পুখুৰী, শৱ নিয়া আলি, চে-ৰাই-ডয় দেওশাল, লাংকুৰি দৌল, আলি, পুখুৰী, গড়, শিলৰ সাঁকো প্ৰভৃতি ৰজাদিনীয়া কীৰ্তিচিহ্ন তথা আপুৰুগীয়া প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমলসমূহে প্ৰাচীন অসমৰ স্বৰ্ণিল ইতিহাস সগৌৰৱে আজিও সোঁৱৰাই আছে আৰু একক-অনন্য ৰূপত সঁচা অৰ্থতে জিলিকাই ৰাখিছে পাটকাই পৰ্বতৰ পাদদেশৰ চৰাইদেউ (চৰাইদেউ : চে-ৰাই-ডয় : জিলিকি থকা পৰ্বতীয়া নগৰ) নামৰ জিলাখনক।

সময়ৰ আহ্বানত পূৰ্বৰ ভূগোলৰ সাল-সলনি ঘটিলেও বুৰঞ্জী অদ্যাপি অনুৰূপ আৰু গৰিমামণ্ডিত হৈ ৰোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত; আৰু শেহতীয়াভাৱে, আন্তঃৰ্জাতিক পৰ্যায়ত বিৰল গুৰুত্ব প্ৰাপ্তিৰ ঘোষণাই স্বাভাৱিকতে আমাৰ স্বাভিমানো দ্বিগুণ হাৰত বৃদ্ধি কৰি দিলে। ঊৰ্ধবাহু হৈ, আনন্দমনে, উচ্চস্বৰে সেয়েহে এতিয়া কওঁ : I love Charaideo.

মহালয়াই মনে মনে কি কৈ যায়?

মহালয়াত ৰাস্তাত ফুৰিবলৈ পুৱতি নিশাৰ পৰাই বহুতো মানুহ ওলাই অহা প্ৰতি বছৰেই দেখা পাই আহিছোঁ, আৰু আজিও দেখিলোঁ। জন-বিশ্বাস আছে যে মহালয়াৰ পুৱাই দেৱী দুৰ্গাই লক্ষ্মী, সৰস্বতী, কাৰ্তিক, গণেশৰ সৈতে সৰগৰ পৰা মৰতলৈ নামি আহে, বাহনত উঠি। শুভ-আগমনৰ এই উপলক্ষ্যত কাউৰীয়ে কা নকৰোঁতেই ভক্তিপ্ৰাণ জনতাই জাকে জাকে বাট-পথলৈ ওলাই আহে আৰু পৰিভ্ৰমণ কৰে, বন্দনা কৰে। এই খোজ কঢ়াৰ সুকীয়া এক আনন্দ আৰু মাদকতা আছে।

"ঐ ব'লা, কালিৰ পৰা আমি ৱাক্‌ কৰোঁ।" উত্তৰত সিগৰাকীয়ে কিনো ক'লে গম পোৱা নগ'ল। 

অচিনাকি দুই গাভৰু। দুয়ো মোৰ আগে আগে কথা পাতি পাতি গৈ আছিল। পূজা মন্দিৰ অভিমুখী, গহীন-গম্ভীৰ খোজ-কাটল। বিপৰীতে, অমুকাৰ (ৰেগুলাৰ মৰ্ণিং ৱাকৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত) ধুমুহা গতি। মুহূৰ্ততে চেৰাই গুচি গ'লোঁ দুই অষ্টাদশীক। ইয়াৰ পাছত, অৱধাৰিতভাৱেই, ইগৰাকীৰ উত্তৰটো কৰ্ণপটহত নপৰিলহি। সি যি কি নহওক, প্ৰথমগৰাকীৰ প্ৰস্তাৱটো হ'লে পৰিষ্কাৰকৈ শুনা পালোঁ আৰু বৰ ভাল পালোঁ। কাৰ্যকৰী হয়-নহয় নাজানো।

মহালয়াত পুৱা সোনকালে শোৱাপাটী এৰা, মুকলি আকাশৰ তললৈ ওলাই অহা, ৰাস্তাত খোজ কঢ়া, পুৱাৰ নিৰ্মল বতাহৰ সতেজতা উপভোগ কৰা, পৰিৱেশৰ আনন্দ লোৱা, শৰীৰৰ লগতে মন-মগজুক সক্ৰিয় কৰা, ইত্যাদি ইত্যাদি ক্ৰিয়াকলাপবোৰে এটা মন কৰিবলগীয়া ইংগিত বা শিক্ষা দি যায় : সুস্বাস্হ্যৰ কাৰণে পুৱা সোনকালে উঠি খোজ কঢ়াই হৈছে আটাইতকৈ সহজ কাম (ব্যায়াম)।

ইয়াক কোনে কি ধৰণে লয় বা বুজে সেইটো অৱশ্যে একান্ত নিজৰ কথা। 

কিমানে এই ইংগিতটো আজি পুৱা উপলব্ধি কৰিলে, কৰি নিজৰ স্বাস্হ্য ৰক্ষাৰ হকে এটা যোগাত্মক সিদ্ধান্ত ল'লে, নাজানো। জানিবৰ উপায় মাথো এটাই : কাইলৈ পুৱালৈ বাট চোৱা।

দেওশালত কি দেখিলোঁ, কি ভাবিলোঁ

৮/৯/২০২৪

ডাঙৰ আখৰেৰে 'দেওশাল' বুলি লিখা প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়, অসমৰ নীলা-বগা চাইনব'ৰ্ডখনৰ ওচৰতে আমাৰ ইন'ভাখন ৰ'ল। শিলগুটি দিয়া ঠেক বাট এটা সোঁহাতে ওপৰলৈ উঠি গৈছে। সেইফালে এপলক দৃষ্টিপাত কৰিয়েই অৰুণদাই কৈ উঠিল : আপোনালোক দুজনেই গৈ চাই আহক; মই গাড়ীতে বহি থাকিম।

জানো যে অৰুণদাৰ হাইট-ফ'বিয়া অৰ্থাৎ উচ্চতা-ভীতি আছে; গতিকে আশা নাই যে তেওঁ লগ দিব। এতিয়া এনেকৈ কোৱাত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণ-সংগীজনক তলতে এৰি আমি দুয়ো অগ্ৰসৰ হ'লোঁ। আমি মানে কৃষ্ণ (গাড়ী চালকজনৰ নাম) আৰু মই। কৃষ্ণ মোৰ আগত। মই তেওঁৰ পাছে পাছে। পাদদেশেৰে ক্ৰমান্বয়ে উঠি আছোঁ পাটকাইৰ বক্ষত। চাৰিওকাষে চকু ৰৈ যোৱাকৈ সেউজীয়া আৰু সেউজীয়া।

ওচৰতে সোঁফালে, আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ ২৯ সংখ্যক ৰজা, স্বৰ্গদেউ চুপাতফা বা গদাধৰ সিংহই ১৬১৩ শকৰ আঘোণ মাহত সজোৱা লাংকুৰি দ'লৰ ডিম্বাকৃতিৰ ভগ্নাৱশেষ মাটিত পোত খাই থকা, আহোম স্বৰ্গদেউসকলে লাংকুৰি (বুঢ়াগোসাঁই বা শিৱ) প্ৰমুখ্যে তেওঁলোকৰ বিভিন্ন পৰম্পৰাগত দেৱতাক য'ত পূজা-সেৱা কৰিছিল, সেই এলেকাটোৰ নাম নমিৰা পৰ্বত হেনো। এইটো কি পৰ্বত? নাম একেটাই  হয় যদিও নাজানো। শিৱসাগৰত পুৱাতে গা-পা ধুই চৰাইদেওলৈ বুলি ওলাই আহিছিলোঁ। নমিৰাৰ গাতে লাগি থকা এই থিয় পাহাৰখনত একেৰাহে ওপৰলৈ বগাওঁতে বগাওঁতে এতিয়া দেহাৰ পৰা কেঁচা ঘাম বাজ হৈ গৈছে। উশাহো হৈ পৰিছে ঘন আৰু চুটি। সন্মুখত লক্ষ্যস্থান। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা উচ্চতা কিমান হ'ব ক'ব নোৱাৰিম। ক'তো একো লিখি থোৱাও চকুত নাই পৰা। হাইকিং আৰম্ভ কৰোঁতে ১১ বাজিছিল। এতিয়া ১১-১৫। তাৰ মানে ১৫ মিনিট বগালোঁ আমি, শীৰ্ষ পাবলৈ।

আহোম ৰজাদিনীয়া কীৰ্তিচিহ্নসমূহক ১০টা ভাগত ভগোৱা হৈছে। তাৰে এটা হৈছে দেওশাল।

১২২৮ চনৰ আঘোণমহীয়া পুৱা এটাত সৌমাৰত প্ৰৱেশ কৰি ১২৫২ চনলৈকে বিভিন্ন স্থানত ঘূৰি-পকি আহোম ৰাজবংশৰ আদিৰজা চাওলুঙ্‌ চ্যুকাফাই অৱশেষত ১২৫৩ চনত চৰাইদেও পৰ্বতত ৰাজধানী পাতি দেওঘৰ আৰু দেওশাল নিৰ্মাণ কৰাই পূজা-পাতলৰ দিহা কৰিছিল।

অসম বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি আহোম স্বৰ্গদেৱে বৰবৰুৱাৰ হতুৱাই চৰাইদেওত চাৰিখন দেওশাল (হুকুম দেওশাল, মলাই দেওশাল, বাণ্টুঙ্‌ দেওশাল, কনাই দেওশাল) স্থাপন কৰাইছিল। কোনো কোনোৰ মতে এই চাৰিখনৰ উপৰি আৰু তিনিখন দেওশাল আছিল। ইয়াৰে বেছিভাগেই বতাহ-বৰষুণ-বজ্ৰপাত আদি প্ৰাকৃতিক কাৰণত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। এখন দেওশালৰ কিছু ভগ্নাৱশেষ বৰ্তমানেও দেখিবলৈ পোৱা যায়। ১৯৫৮ চনমানলৈকে চৰাইদেওত দেওশালসমূহ জিলিকি আছিল বুলি কিতাপত পঢ়িবলৈ পোৱা যায়।

দেওশাল মূলতঃ হৈছে স্বৰ্গৰাজ লেঙ্‌ডন্‌ অৰ্থাৎ ইন্দ্ৰপ্ৰদত্ত আহোমৰ কুলদেৱতা বা ৰাজবংশৰ ৰক্ষক দেৱতা চুম্‌ফ্ৰা ৰুঙ্‌ছেঙ্‌মুঙ্‌ অৰ্থাৎ চোমদেওক পূজা কৰা থলী।

পৰম্পৰা অনুসৰি চোমদেওৰ মূৰ্তি সোণৰ টেমা এটাৰ ভিতৰত থাকে। ই কোনো দেৱমূৰ্তি নাছিল। ই এডোখৰ কলডিলীয়া ৰত্ন। বহুমূলীয়া চন্দ্ৰকান্ত মণি। চোমদেওক সুকীয়া ঘৰত ৰখা হৈছিল। সশস্ত্ৰ পালি-পহৰীয়াই দায়িত্বশীল বিষয়াৰ তদাৰকত দেওঘৰ পহৰা দিছিল। পূজাৰ শুভদিনত চোমদেওক পখালা হৈছিল, বলি-বিধান আদি নিয়মাৱলীৰে চিৰিং ফুকনে যথাৰীতি পূজা কৰিছিল, চোমদেওক গা ধুউৱা পানী খোৱা হৈছিল। আনহাতে ৰাজাভিষেকৰ সময়ত নিৰ্দিষ্ট দিনত হাতত হেংদাং লৈ মতা হাতীত উঠি স্বৰ্গদেও চৰাইদেও পৰ্বতলৈ যায়। চোমদেওক পূজা কৰে। চোমদেওক ডিঙিত বান্ধি ৰাজাভিষেক আয়োজন কৰা ঠাইলৈ যায়। নিজে ৰাজ-সিংহাসনত বহাৰ আগতে ৰজাই চোমদেওক বহুৱাইছিল। তাৰ পাছতহে ৰজা সিংহাসনত বহিছিল আৰু ৰাজকাৰ্য হাতত লৈছিল। অষ্টম দিনা স্বৰ্গদেৱে ডিঙিত চোমদেউক বান্ধি মতা হাতীত উঠি পুনৰ চৰাইদেওলৈ গৈ থৈ আহে।কিতাপত পঢ়িবলৈ পোৱা তেতিয়াৰ এই কথাবোৰ এতিয়া সাধুকথা হৈ পৰিল। আহোম যুগৰ অনেকবোৰ নিৰ্মাণ আজি জৰাজীৰ্ণ, অনেকবিলাক নিৰ্মাণ কালৰ বুকুত হেৰাই গ'ল।

তাহানিৰ এই দেওশাল এতিয়া নিশ্চয়কৈ জাগ্ৰত হৈ থকা নাই। গদাধৰ সিংহৰ পৰৱৰ্তী স্বৰ্গদেউসকলৰ ৰাজত্ব কালত চৰাইদেউ দেওশালৰ পূজা আহোম ৰীতিমতে চলিলেও পূৰ্বৰ আড়ম্বৰ টুটি আহিছিল। ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতাও কালক্ৰমে লোপ পাই আহিছিল। 

চৰাইদেওত থকা দেওশালসমূহত পূজা-পাতল নিয়াৰিকৈ চলাবৰ বাবে ৰাজবিষয়া চিৰিং ফুকনৰ তত্ত্বাৱধানত মহন, দেওধাই আৰু বাইলুং পুৰোহিতসকলে দুখন বিধি ৰচনা কৰি লৈছিল। চৰাইদেও দেওশালৰ লগতে স্থানীয় সকলোবোৰ দেওশালক সাঙুৰি লৈ ৰচনা কৰা নীতি-নিয়ম আৰু বিধি-বিধান সম্বলিত এনে পুথি অসম চৰকাৰৰ বুৰঞ্জী আৰু পুৰাতত্ত্ব বিভাগত সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। দেওশালৰ লগতে দৌল-দেৱালয়ৰ কাম-কাজবোৰ নিয়াৰিকৈ চলাবৰ কাৰণে আহোম ৰজাই দেওধাই ফুকন, দেওধাই বৰুৱা, বাইলুং ফুকন, বাইলুং বৰুৱা, চেংধৰা ফুকন, দৌলচোৱা ফুকন, মচাই ফুকন, ৰামখা বৰুৱা, মলাই দেওঘৰীয়া বৰুৱা, মটঘৰীয়া বৰুৱা, মেহেঙা সজীয়া বৰুৱা, আয়ুবৰীয়া বৰুৱা ইত্যাদি বিভিন্ন বিষয়া নিযুক্তি দিছিল। বলি মৰা কাৰ্য সম্পাদন কৰাৰ বাবে বলিমৰা নামে এটা খেলো আছিল। দ্ৰব্য যোগানৰ বাবে গাহৰি পুহিয়া, হাঁহ পুহিয়া, কুকুৰা পুহিয়া, জেঠী যোগনীয়া আদি খেলৰ সৃষ্টি কৰিছিল।

এখন চাইনব'ৰ্ড। লিখা আছে : চে-ৰাই-দয় দেওশাল। স্থাপিত : ১২৫৩ চন। প্ৰতিষ্ঠাতা : চাওলুং ছৌকাফা। 'চৰাইদেউ আমাৰ গৌৰৱ' স্বেচ্ছাসেৱী সংস্থা। 

আহোম ৰাজত্বৰ স্নায়ুতন্ত্ৰ বুলি অভিহিত চে-ৰাই-দয় (চৰাইদেও)ক অসমীয়া মানুহৰ জেৰুজালেম বুলিও কোনো কোনোৱে কয়। ধৰ্মসংস্কৃতি, কৰ্মসংস্কৃতিৰ উপৰি মৈদামস্থলী এয়া। ইয়াতে চ্যুকাফাই ইষ্ট দেৱতা চোমদেওৰ মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, তাৰ কাষৰে টিলাত ৬০ হাত ওখ চাও-চেংৰেন স্থাপন কৰিছিল য'ত লাংকুৰি (বুঢ়া গোসাঁই, শিৱ) দেৱতাৰ পূজা পতা হৈছিল। পাছত ১৬১৩ শকত গদাধৰ সিংহই শিল-ইটাৰে এটা গোটা দ'ল আৰু এটা পুখুৰী খন্দাইছিল।

এই দেওশাল প্ৰত্নতাত্বিক স্থান অসমৰ প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন আৰু তথ্য অধিনিয়ম ১৯৫৯ৰ দ্বাৰা অসম প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ অধীনলৈ অনা হৈছে।

এসময়ৰ জাকত-জিলিকা ৰাজধানী, চোমদেৱে পৱিত্ৰ কৰি ৰখা তীৰ্থক্ষেত্ৰ আজি চাহ বাগিচাৰে পৰিপূৰ্ণ। দেওশাল আৰু লাংকুৰিৰ ভগ্নাৱশেষেহে মাথো এই তীৰ্থক্ষেত্ৰৰ চিনাকি দিয়ে। স্বৰ্গদেও, ডা-ডাঙৰীয়া, পালি-পহৰীয়া, লগুৱা-লিক্‌চৌ সকলো অদৃশ্য। চৰাইদেও এৰি চোমদেও ক'লৈ গ'ল তাকো কোনেও গম নাপালে। এঠাইত পোৱা মতে স্বৰ্গদেও পুৰন্দৰ সিংহৰ ভতিজাক এজনে হেনো চোমদেওক কলিকতাত বিক্ৰী কৰিলে!

সপোনৰ পম খেদি ...

(১) টুটিং ALGৰ ফালৰ পৰা চালে এনেকুৱা দেখি। 

(২) জিদ' ভিলেজৰ ফালৰ পৰা চালে এনেকুৱা দেখি।

এইখনেই সেই ওলমা সেতু, hanging bridge; যাক লৈ বহুত আগৰে পৰাই হৃদয়ত পুঞ্জীভূত হৈছিল অনন্ত উৎসুকতা। যাক এবাৰ নিজ চকুৰে চোৱাৰ, এবাৰ নিজ হাতে স্পৰ্শ কৰাৰ, অন্ততঃ এবাৰ ওপৰেৰে ইপাৰ-সিপাৰ হোৱাৰ হাবিয়াহ জন্মিছিল অতিপাত।

স্থানীয় অধিবাসীসকলে এইখনক বোলে Ladum bridge। তলেৰে প্ৰৱাহিত নৈখনৰ নাম চিয়াং, অৰ্থাৎ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আগলি জলধাৰা। সেউজবুলীয়া আস্তৰণেৰে গহীন-গম্ভীৰ আৰু সুগভীৰ। চালে-চকুৰোৱা আশ-পাশৰ নৈসৰ্গিক শোভা। দৃষ্টিনন্দন দৃশ্যাৱলীৰে ঘন আৰণ্যক শ্যামলীমা। যেনিয়েই চকু যায়, তেনিয়ে থমকি ৰয়। হ'লেও, সৰহ মানুহেই আজিও নেদেখা, আজিও আহি নোপোৱা জেগা। এনে অৱস্থানবোৰকেই কোনোবাই কয় : God's own country.

তাৰিখ ১৩ নৱেম্বৰ, ২০২৪। সময় পুৱা ৬ বাজি ৩২ মিনিট। ঠাই অচিনাকি, বাট অচিনাকি হ'লেও আক সুধি, তাক সুধি পাই গ'লোঁহি বহুপ্ৰত্যাশিত মোৰ লক্ষ্যস্থল, চিয়াঙৰ ওলমা দলং। অকলে অকলেই, খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি। এক কথাত, আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হ'লোঁ। আৰু তাৰ ফলশ্ৰুতিত, এইহে মনটোৱে শান্তি লাভ কৰিলে। বুজাব নোৱাৰা প্ৰশান্তি বুকুত লৈ একেৰাহে চাই ৰ'লোঁ ধেনুভিৰীয়া সাঁকোখনলৈ। কি অনুপম দৃশ্য!

নিজৰ শৰীৰটোক সন্মুখত উপস্থিত কৰাব নোৱাৰা পৰ্যন্ত, Ladum bridge আছিল মোৰ dream destination। আছিল এটা hidden challenge। সেই স্বপ্ন, সেই তাড়না, সেই প্ৰত্যাহ্বান পূৰ কৰিব পাৰিলোঁ, এইমাত্ৰ। অনন্য এক প্ৰাপ্তি বুলিয়ে ক'ব বিচাৰিম, পৰ্যটক-জীৱনৰ।

যথাস্থানত থিয় হৈ সদ্যহতে কি দেখিছোঁ, কি মন কৰিছোঁ? 

চীনৰ পৰা আহি গেলিঙত ভাৰতভূমিত প্ৰৱেশ কৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নদীখনে নামনিৰ দিশে ইংকিয়ং অভিমুখে গতি কৰি আছে। সূৰ্যটো উঠি আহিছে সিফালৰ পৰ্বতমালাৰ ওপৰেৰে। সুকোমল ৰশ্মিবোৰে যেন স্বাগতমহে জনাইছে! টুপীটো খুলি ময়ো জনাই দিলোঁ অভিবাদন। সোঁৱে-বাঁৱে ভিন্নৰূপী landscapeবোৰ। সৌন্দৰ্যৰ পোহাৰ মেলি থৈছে কুমাৰী প্ৰকৃতিয়ে। বিপৰীতে, তেনেই জনপ্ৰাণীহীন, আৰু জয়াল পৰিৱেশ। ধাৰণা কৰিলোঁ, মিচা তেদ'ৰ homestayৰ পৰা ইয়ালৈ পথ-দূৰত্ব ৪ কিলোমিটাৰৰ কম নহ'ব। ওলাইছিলোঁ পুৱা প্ৰায় ৫.৩০ত। এইখিনি পাওঁতে হ'লহি ৬.৩২।

ধেনুভিৰীয়া সাঁকোখনলৈ দিয়া প্ৰথম দৃষ্টিত কি দেখা পাইছোঁ? 

মামৰ-ৰঙী, পুৰণা iron wireবোৰ আৰু কিছু দূৰে দূৰে বেতৰ মেৰ। খোজ পেলাবৰ নিমিত্তে তক্তাৰ পাছত তক্তা। ঠেক ঠেক আৰু ঠায়ে ঠায়ে পচা। ক'ৰবাত কেতিয়াবাই সৰি পৰিছে। গতিকে মাজে মাজে বহল ফাঁক একোটা।

ইমূৰ-সিমূৰৰ দৈৰ্ঘ কিমান হ'ব? 

অনুমান কৰিবৰ সাধ্য নাই। বহলে ৪ ফুটৰ অধিক নহ'ব পিছে।

এইবোৰ হিচাপ-কিতাপ কৰি থাকি কিবা লাভ? প্ৰাণৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰিহে প্ৰধান কথা। তৎমুহূৰ্ততে ঘূৰাই আনিলোঁ মনোযোগ, আৰু নিজৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ ভৰসা ৰাখি দুভৰি দিলোঁ আগুৱাই। 

গৈ আছোঁ, গৈ আছোঁ। মাজে মাজে ৰৈ ৰৈ দৃশ্য উপভোগ কৰিছোঁ। চিয়াং বৈ আছে, লাদুম ব্ৰিজ নাচি উঠিছে, তল-ওপৰকৈ, নিজস্ব ছন্দত, স্বকীয় ভংগীমাত। হেন্দোলনিৰ সৈতে নিজৰ ভাৰসাম্য বজাই ৰাখি ব্যস্ত হ'লোঁ ফটো তোলা আৰু ভিডিঅ' ৰেকৰ্ডিঙত। এনেকৈয়ে পাৰ হৈ গ'লোঁ। আনটো পাৰৰো ৰেহ-ৰূপ চালোঁ। পুনৰ ঘূৰিও আহিলোঁ, সুকলমে; হৃদয়ৰ তাড়নাক সমৰ্থন আৰু জয়যুক্ত কৰি।

আজি ১৩ ডিচেম্বৰ, ২০২৪। এমাহৰ পাছত এই পদযাত্ৰাটো সোঁৱৰণ কৰিছোঁ। আশা ৰাখিছোঁ, অনাগত দিনত মোৰ পৰিচিত কোনোবা দুঃসাহসী সত্যসন্ধানীয়ে হয়তো পম খেদিব, টুটিঙৰ এই সঁচা ছবি দুখন চাই, যিদৰে বিগত দিনত মই উত্তেজিত হৈ পৰিছিলোঁ, আন কাৰোবাৰ ফটো আৰু ভিডিঅ' চাই চাই।

Life is an adventure. 

শুভ-যাত্ৰা।

লুংজুবেলত এখন্তেক

ইয়াত উল্লিখিত বিষয়-বস্তুৰ অধ্যয়নকাৰী মই নহওঁ; ইৰাজ কুমাৰ শইকীয়াহে। আৰম্ভণিতেই সঁচা কথাটো কৈ দিয়া ভাল। ইতিহাসে ঢুকি নোপোৱা সময় আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমলৰ প্ৰতি তেওঁৰ আন্তৰিক প্ৰীতি আছে, প্ৰাচীনতাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছে, আৰু সময়-সুবিধা পালে সেইবোৰক লৈ নীৰৱচিত্তে তেওঁ চিন্তন-মননৰ অনুশীলন কৰে নিজস্বভাৱে; অকপট প্ৰয়াসেৰে অৱধাৰণাসমূহৰ অধ্যয়ন-বিশ্লেষণ কৰাৰ উপৰি সত্যানুসন্ধানত আত্মনিয়োগ কৰে, গৱেষকৰ মনোবৃত্তি আৰু নিৰ্মোহ-নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগীৰে। দ্বিতীয়তে, এইটোও এই মুহূৰ্ততে স্বীকাৰ কৰা হওক যে 'প্ৰাক্‌-ঐতিহাসিক কালৰ তিব্বত-বৰ্মী আৰু কাৰবিসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ যৎকিঞ্চিৎ' শীৰ্ষক ইৰাজ শইকীয়াৰ নৱতম গ্ৰন্থখন ছপোৱাৰ কামটো সদ্যহতে অমুকাৰ দ্বাৰা সম্পাদন কৰি থকা হৈছে বুলিহে বৰাইল পাহাৰলৈ ওলোৱা অনুসন্ধানমূলক অভিযানটোৰ সহযোগী হ'বলৈ সুযোগকণ মোৰ মিলিল। দলটোৰ তৃতীয়জন উৎসাহী সদস্য আছিল লেখক-সাংবাদিক তথা সমাজ-সেৱক সঞ্জু বৰা।

পৰিকল্পনা আৰু পূৰ্ব-সিদ্ধান্ত অনুসাৰেই মঙলবাৰ, ১৭ ডিচেম্বৰ ২০২৪ৰ পুৱা আমাৰ ঘৰৰ আগত ইৰাজে মাৰুতি বালেন'ৰ হৰ্ণ বজালেহি, আৰু ৭ বজাৰ লগে লগেই 'Study Tour'টোৰ শুভাৰম্ভ হৈ গ'ল। 

লামডিং ৰোডেৰে ডিফুৰ পৰা এঘণ্টা যাত্ৰা কৰি আমি ফ'ৰ লে'ন হাইৱে'ত উঠিলোঁহি। তাৰ পাছৰ ঘণ্টাটোত লংকা পাৰ হৈ খেৰণিৰ 'লাল হোটেল' পাই গ'লোঁ। পৰৱৰ্তী এঘণ্টাত উম্‌ৰাংছ'। উম্‌ৰাংছ'ৰ পৰা হাফলং ৰ'ডেৰে আগুৱাই চাংবাৰ পাবলৈ এঘণ্টাও নালাগিল অৱশ্যে। বাটত View Pointত থমকি বিহংগম দৃষ্টিৰে উম্‌ৰাংছ' লে'কৰ সৌন্দৰ্য চালোঁ, সদ্যসমাপ্ত Falcon Festivalৰ থলী প্ৰত্যক্ষ কৰিলোঁ। পুনৰ যাত্ৰা কৰি চাংবাৰৰ পৰা থুৰুক অভিমুখী বাটেৰে সোমাই ২৪ কিলোমিটাৰ আগত অৱস্থিত লক্ষ্যস্থান (Lungzubel Archaeological Site, Khobak, Dima Hasao) পাবলৈহে লাগি গ'ল দুঘণ্টা। তিনিআলিটোৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই Off-road, মাজতে নাম নজনা এটা ক্ষুদ্ৰ জনপদ আৰু পাইন অৰণ্যৰ অন্তহীন শোভা।

দীঘলীয়া চফৰৰ অন্তত প্ৰৱেশ-তোৰণত উপস্থিত হৈয়ে আটাইৰে মনবোৰ প্ৰফুল্লিত হৈ উঠিল। ঘড়ীলৈ চাই দেখিলোঁ যে দিনৰ ১.৩০ বাজি গৈছে। তাৰ মানে, প্ৰায় ১৮৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰোঁতে আমাক সমুদায় সময় লাগিল চাৰে ছয় ঘণ্টা! সি যি কি নহওক বাৰু, সুকলমে পাই গ'লোঁ আমি বিচাৰি অহা জেগা।

প্ৰজাতিগতভাৱে মংগোলীয় ঠালৰ আৰু নৃগোষ্ঠীগতভাৱে কুকি-চিন বুলি স্বীকৃত বৃহৎ কুকি মূলৰ পুৰণি কুকি জনগোষ্ঠী হিচাপে জনাজাত বেইটে মানুহৰ বসতিপ্ৰধান এতিয়া আমি উপস্থিত হোৱা খ'বাক এলেকাটো। জিলা ডিমা হাচাও, মহকুমা ডিয়ুংব্ৰা, উন্নয়ন খণ্ড নিউ চাংবাৰ। 

প্ৰবাদ অনুসৰি, অতীতত মধ্য এচিয়াৰ দক্ষিণ চীনৰ মেকং নদী উপত্যকাৰ চিনলুং অঞ্চলৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰি ক্ৰমে শ্বান প্ৰদেশ, ম্যানমাৰৰ চিন পাহাৰ, ইৰাৱতী আৰু চিন্দুইন উপত্যকা, লুচাই (মিজো) পাহাৰত থিতাপি লোৱাৰ পাছত ওঠৰ শতিকাত বৰাক উপত্যকা অতিক্ৰম কৰি এই জনজাতীয় মানুহখিনিয়ে উত্তৰ কাছাৰ পাৰ্বত্য জিলা (এতিয়া ডিমা হাচাও)ত বসতি কৰিলেহি। জনসংখ্যা সীমিত যদিও অদ্যাপি প্ৰচলিত নিজা দোৱান, সাজপাৰ, আ-অলংকাৰ, গীত-নৃত্য, ৰীতি-নীতি, পৰম্পৰাৰে সমুজ্জ্বল তেওঁলোকৰ সমাজ-জীৱন। কুকিৰ আনবোৰ শাখাৰ পৰা পৃথক আৰু স্বকীয় বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ জীৱন-শৈলীৰে পুষ্ট বেইটেসকলে সুকীয়া জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰসিদ্ধি লাভ কৰিছে।

থুৰুকৰ ৰাস্তাটো এৰি বাওঁহাতে থিয় হৈ থকা পকী তোৰণখনৰ গুৰিলৈ উঠি গৈ দেখোঁ যে, ইণ্টাৰলকিং ইটাৰে নিৰ্মিত ঠেক বাট এটা আগলৈ গৈছে। অসম দৰ্শন আঁচনিৰ অন্তৰ্গত ২০২৩ চনৰ মে' মাহত সজা হৈছে লুংজুবেল প্ৰত্নতাত্ত্বিক ক্ষেত্ৰখনৰ ভিতৰৰ সৰ্পিল এই পথছোৱা। অগ্ৰসৰ হওঁতেই সামান্য আগত কাঠৰ গে'ট এখন পালোঁ। পাৰ হৈ অকাই-পকাই ৰাস্তাটোৰ শেষ পৰ্যন্ত গ'লোঁগৈ আমি। সহজেই বুজিলোঁ যে আমি সৰ্বোচ্চ উচ্চতাত অৱস্থান কৰিছোঁহি। দূৰ দিগন্ত পৰ্যন্ত পৰিষ্কাৰ ৰূপত দৃশ্যমান হৈছে। প্ৰাকৃতিক দৃশ্যাৱলী মনোমোহা। শাৰী শাৰী পাহাৰে চতুৰ্দিশ ঘেৰি আছে।

গাড়ীৰ পৰা নমাৰ পাছতে আৰম্ভ হ'ল Stone-jarৰ সন্ধান। আচৰিত হ'লোঁ, কেনিও এখন বিৱৰণী-ফলক দেখিবলৈ নাই। ইফালে-সিফালে ঘাঁহনি মহতিয়াই, বিচাৰি চলাথ কৰিছোঁ তিনিওজনে। আৰু এসময়ত, আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হ'লোঁ আমি উপলক্ষ্য কৰি অহা বিশেষ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সম্পদবিলাক। প্ৰাপ্তিৰ আনন্দত তেতিয়াহে তিনিও অভিযাত্ৰীৰ মুখকেইখনত বিৰিঙি উঠিল সুখৰ হাঁহি।

প্ৰাক্‌-ঐতিহাসিক যুগৰ পৰম বিস্ময়স্বৰূপ, Stone-jar বুলি নামাংকিত এই শৈল-পাত্ৰসমূহ প্ৰকৃততে কোন যুগৰ? কোন সভ্যতা, কোন সংস্কৃতি, কোন ৰাজবংশৰ সৈতে জড়িত? কোন ইয়াৰ নিৰ্মাতা? কোনে কেনেকৈ আনিলে ইয়ালৈ? চকুৰ সন্মুখত দেখা পাই থকা পৰিৱেশ-পৰিস্থিতিত স্বাভাৱিকতেই মনৰ নিভৃত কোণত উপৰ্যুপৰি উদয় হৈছে অনেকটা প্ৰশ্ন। পদ্ধতিগত অধ্যয়ন হৈছে যদিও গম নাপাওঁ। পৰিত্যক্ত আৰু মুকলি আকাশৰ তলত দিনে-নিশাই, ৰ'দে-বৰষুণে পৰি ৰোৱাৰ ফলত ক্ষয় কিন্তু গৈছে, নষ্ট হৈছে শৈল-স্থাপত্যসমূহ; যিবোৰৰ অন্তৰালত নিশ্চয়কৈ লুকাই আছে সুদীৰ্ঘ সময়ৰ হিচাপ-কিতাপ, এচাম মানুহৰ ইতিহাস, তেওঁলোকৰ ইতিবাচক চিন্তা, বুদ্ধি আৰু কৰ্মশক্তি।

পঢ়িবলৈ পোৱামতে, প্ৰত্নতত্ত্ববিদ জন হেন্‌ৰী হাটন আৰু জেম্‌চ ফিলিপ মিল্‌চে বিগত ১৯২৯ চনত আমি আজি ইয়াত দেখা পাত্ৰসমূহ পোনপ্ৰথমে লোকচক্ষুৰ আগলৈ আনিছিল। ২০১৪ চনৰ পৰা অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগে গুৰুত্বপূৰ্ণ সমলবোৰ সিঁচৰতি হৈ পৰি থকা এই স্থানটি সংৰক্ষণৰ পদক্ষেপ লয়। গৱেষকৰ সিদ্ধান্তমতে Stone-jarবোৰৰ নিৰ্মাণৰ সময় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০। আমি উপস্থিত হোৱা লুংজুবেলৰ উপৰি অনুৰূপ শৈল-পাত্ৰৰ অৱস্থিতি ধৰা পৰা ডিমা হাচাও জিলাৰ ঠাইবিলাক হ'ল : নুচবাংল', ডিবংলিং, কাৰটং, মলংপে, নুদাংল' আৰু বলাচান। জানিব পৰামতে, সৰু আকাৰৰ পাত্ৰবোৰৰ উচ্চতা আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৫০ ছেণ্টিমিটাৰ। আনহাতে বৃহৎ আকাৰৰবোৰৰ উচ্চতা প্ৰায় ২৭৩ ছেণ্টিমিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১০০ ছেণ্টিমিটাৰ। শৈল-জাৰসমূহে এই কথাৰ স্পষ্ট প্ৰমাণ দিয়ে যে উক্ত অঞ্চলবোৰ একালত শৈল-সংস্কৃতিৰে সমৃদ্ধ আছিল। জানিবলৈ পোৱামতে, দক্ষিণ-পূব এচিয়াৰ লাওচৰ Xiangkhouang province আৰু ইণ্ডোনেচিয়াত উদ্ধাৰ হোৱা শৈল-পাত্ৰৰ সৈতে গৱেষকসকলে এইবোৰৰ সাদৃশ্য পাইছে, যি বহন কৰিছে তিনিওটা স্থানৰ মানুহৰ মাজত শক্তিশালী আত্মিক-সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক থকাৰ ইংগিত। আনফালে এনেকুৱা শৈল-স্থাপত্য ব্যৱহাৰ কৰাৰ মূল উদ্দেশ্য মৃতকৰ সৎকাৰ ব্যৱস্থা অথবা মৃতকৰ উৎসৱৰ লগত জড়িত বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। প্ৰসংগক্ৰমে মন কৰিবলগীয়া যে লাওচৰ শৈল-পাত্ৰৰ স্থাপত্যসংলগ্ন অঞ্চলক ইউনেস্কোৱে ২০১৯ চনত World Heritage Site হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। তাৰ পৰাই বুজিব পাৰি এইবোৰৰ গুৰুত্ব কেনে পৰ্যায়ৰ।

Loma Lalsin ৬০ ঊৰ্ধৰ এজন বেইটে লোক। পিঠিত হোৰা লৈ তেওঁ খেতিৰ পৰা আহি আছিল। সঞ্জু বৰাৰ আহ্বানক্ৰমে তেওঁ আমাক সংগ দিলেহি। স্থানীয় মানুহজনে কথা প্ৰসংগত জনালে যে ইয়াত থকা শৈল-পাত্ৰবোৰ তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষৰ কালৰ, হাজাৰোধিক বছৰৰ আগৰ। আৰু ক'লে যে অতীজত এই অঞ্চলবিলাক ঘন অৰণ্যৰে পৰিৱেষ্টিত আছিল। প্ৰকাণ্ড শিলবিলাক ৰছী লগাই জংঘলৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। Lamlirৰ দ্বাৰা আকৃতি অনুযায়ী কটা হৈছিল। পাত্ৰৰ ভিতৰভাগত ৰখা হৈছিল Zu, অৰ্থাৎ বেইটে সমাজৰ পৰম্পৰাগত পানীয়। Lungzubelৰ অৰ্থ হৈছে মদ জমা কৰা আধাৰ।

৬০ ঘৰ বেইটে মানুহেৰে খ'বাক গাঁওখন। ধৰ্ম-বিশ্বাসত প্ৰেচবিটেৰিয়ান খ্ৰীষ্টান। প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থলৰ দৰ্শনৰ সফল সামৰণিত লালচিমে আমাক তেওঁৰ গৃহলৈ মাতি নিলে। পাকঘৰৰ জুহালত বহুৱালে। পৰিয়ালটোৰ সম্বন্ধে জানিবলৈ দিলে। উপস্থিত সদস্যসকলৰ সৈতে চিনাকি কৰালে। লালচাহ আৰু বিস্কুটেৰে আপ্যায়ন কৰোৱাৰ লগতে নিজৰ কৃষিক্ষেত্ৰত উৎপাদিত কচু, ৰঙালাউ, জলকীয়া আৰু শিমলু আলু দি পঠালে। সৌহাৰ্দপূৰ্ণ আলোচনাৰ মুখনি মাৰি, আগন্তুক বৰদিন উপলক্ষে কৰমৰ্দনেৰে প্ৰতিজনকে আন্তৰিক শুভেচ্ছা জ্ঞাপন কৰি আমি বিদায় মাগিলোঁ।

বিয়লি ৩ বজাত খ'বাক এৰি, উম্‌ৰাংছ' পাৰ হৈ ২৯ কিলোত ভাত-চাহ খাই, নিশা ১০ বজাত সুকলমে ঘৰ সোমালোঁহি।