‘শংকৰদেৱ’ স্মৰণ

‘শংকৰদেৱ’ বুলিলেই মহাপুৰুষ গুৰুজনাৰ বিষয়ে আমি কিতাপত পঢ়িবলৈ পোৱা কথাবোৰ থাওকতে মনলৈ আহে৷ ১৪৪৯-১৫৬৮, আলিপুখুৰী-বৰদোৱা, কুসুম্বৰ-সত্যসন্ধ্যা, খেৰসুতি-মহেন্দ্ৰ কন্দলী, কৰতল কমল কমলদল নয়ন, সূৰ্যৱতী-মনু, বৰগীত-ব্ৰজাৱলী, সত্ৰীয়া-ভটিমা, কালিন্দী, নামঘৰ-গুণমালা, ভাগৱত-কীৰ্তন ঘোষা, অংকীয়া নাট-ভাওনা, বৃন্দাবনী বস্ত্ৰ, মাধৱদেৱ-দামোদৰদেৱ-হৰিদেৱ, এক শৰণ হৰিনাম ধৰ্ম, ভেলাদংগা-কোচবিহাৰ ইত্যাদি ইত্যাদি৷

‘শংকৰদেৱ’ শব্দটো শুনিলেই, কিয় নাজানো, মোৰ অতীতৰ দুজন সহপাঠীলৈও বিশেষভাৱে মনত পৰে৷ সিহঁত হৈছে চন্দ্ৰ আৰু সত্যেন্দ্ৰ৷ হাইস্কুলীয়া ছাত্ৰাৱস্থাত বিদ্যালয় কৰ্তৃপক্ষই আমাৰ হাতত নিয়মীয়াভাৱে বছৰি তুলি দিয়া বিদ্যালয় আলোচনীখনৰ পৃষ্ঠাত আজিও জিলিকি ৰৈছে এই দুই বন্ধুৰ নাম৷ ‘সমীৰণ’ৰ পাত মেলিলেই এতিয়াও তেওঁলোকৰ ৰচনাই দৃষ্টি টানি নিয়ে৷

আমি আছিলোঁ পাঠ্যপুথিৰ বাদে বাহিৰা কথাৰ ক এটাও নিলিখা ছাতৰ৷ বিদ্যালয়লৈ নিতৌ যাওঁ, পঢ়োঁ-লিখোঁ, খেলোঁ-মেলোঁ, ঘৰলৈ ঘূৰি আহোঁ৷ বচ, সিমানেই৷ না সাহিত্য চৰ্চা কৰোঁ, না আন কিবা প্ৰতিভা৷ বিপৰীতে, চন্দ্ৰ-সত্যেন্দ্ৰৰ কথা সুকীয়া৷ বিদ্যালয় আলোচনীৰ নিয়মীয়া লেখক৷ ‘শংকৰদেৱ’ বিষয়ক ৰচনা প্ৰতিযোগিতাতো সৰ্বদা এই দুই ছাত্ৰৰে আগ্ৰাসন৷ কোনোবাটো যদি প্ৰথম, আনটো দ্বিতীয়৷ হ’বই হ’ব৷ সেয়া খাটাং৷ ‘অসমীয়া জনজীৱনলৈ শংকৰদেৱৰ অৱদান’ প্ৰবন্ধ, গুৰুজনাৰ জীৱনীকে ধৰি আন কিবাকিবিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ কাপেৰেই আমি তেতিয়া পঢ়িবলৈ সমল পাইছিলোঁ৷ কবিতা লিখাতো হাত আছিল তেওঁলোকৰ৷

পিছে, কালস্য কুটিলা গতি৷ কালৰ সোঁতে কাক কেতিয়া ক’ত কেনেকৈ থয়গৈ কোনেও নাজানে৷ ময়ো নাজানো৷ অগ্ৰণী এই দুই সহপাঠীৰ স্থিতি সম্পৰ্কে নাজানো গতিকে মাজে মাজে চিন্তা কৰোঁ৷ পিছে ক’তো কাৰো নামটোকো দেখা নাপাওঁ৷ এই কথাটোৱে বুকুত খুন্দিয়ায়৷ আঘাত দি যায়৷

‘শংকৰদেৱ’ বুলিলেই এই দুই সহজ-সৰল সহপাঠীৰ মুখ দুখন আজিও মোৰ মানস-পটত পৰিস্কাৰ ৰূপত উজলি উঠে৷ তাৰ লগে লগে এক ধৰণৰ বেজাৰ অনুভূত হয়৷ জীৱনৰ গতিপথত প্ৰত্যেকৰে বাবে অৱধাৰিত ৰুঢ় বাস্তৱতাক স্বীকাৰ কৰি লৈও মনটোৱে ক’ব খোজে, সম্ভাৱনাপূৰ্ণ দুটা কলমৰ স্তব্ধতাতে এই বেজাৰ বা বেদনাৰ কাৰণটোও অন্তৰ্নিহিত হৈ থকা বুলি৷ এনে ধৰণৰ বেদনা কেৱল মোৰেই হয় নে আন কাৰোবাৰো হয়জানো! নাজানো৷

চন্দ্ৰ তেৰাং আৰু সত্যেন্দ্ৰনাথ ভট্টাচাৰ্যলৈ কালি হঠাতে মনত পৰিল আৰু আকৌ এবাৰ বেদনাহত হ’লোঁ৷